Λιβύη: Η μάχη για το πετρέλαιο μέσα στο χάος και την τρομοκρατία

https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/564x/bb/34/ae/bb34ae4765b8bc09e75e7c371f7c9533.jpg

Ο πόλεμος στη Συρία, η αυξανόμενη επιρροή της Ρωσίας στη Μέση Ανατολή και ο μετασχηματισμός της πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή έχουν επισκιάσει τα γεγονότα στη Λιβύη. Εν τω μεταξύ, η κατάσταση στη χώρα αυτή γίνεται όλο και πιο εκρηκτική και η καταστροφή του Λιβυκού κράτους από τη Δύση παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα πολέμου στην πρόσφατη ιστορία.

Δύο ειδήσεις απέσπασαν την προσοχή του κόσμου εφέτος: Η κυβέρνηση εθνικής ενότητας, που σχηματίστηκε μετά από πολύ κόπο, μετακόμισε στην Τρίπολη  και το Ισλαμικό Κράτος άρχισε να επεκτείνεται σε  μια περιοχή όπου βρίσκονται μερικά από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου. Οι εργάτες του πετρελαίου σε τρείς τοποθεσίες στη Λιβύη απομακρύνθηκαν λόγω του κινδύνου επίθεσης από το ΙΚ. Σύμφωνα με αναφορές, μαχητές προσκείμενοι στο Ντάες άρχισαν να συγκεντρώνουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή μεταξύ της Σύρτης και των πετρελαϊκών λιμένων Es Sider και Ras Lanuf.

Η λιβυκή κοινωνία έχει μια έντονη δομή από φυλές. Η χώρα είναι πατρίδα κάπου 140 φυλών, από τις οποίες οι 50 παίζουν σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας. Δεδομένης της απουσίας της παράδοσης μιας κρατικής οντότητας (η ανεξάρτητη χώρα της Λιβύης δημιουργήθηκε μετά τον ΒΠΠ και από τρείς εντελώς διαφορετικές περιοχές – Τριπολιτανία, Κυρηναϊκή, και Φεζάν), η ιδεολογία μαζί με έναν ισχυρό χαρισματικό ηγέτη ήταν σημαντικά για να θεμελιωθεί η αίσθηση της ενότητας εντός της χώρας. Ο Μουαμάρ Καντάφι και η «Τρίτη Γενική Θεωρία» του πληρούσε αυτόν τον ρόλο θαυμάσια.

Η στρατιωτική υποστήριξη του NATO στην ανατροπή του Καντάφι, σε συνδυασμό με τη διάλυση της ιδεολογίας του συστήματος της Τζαμαχιρίας, κατέστρεψε τη χώρα. Η Λιβύη έγινε μια περιοχή χωρίς κράτος, ένα συσσωμάτωμα από φυλές, φατρίες και οπλισμένες ομάδες που διεξήγαγαν ατέλειωτους πολέμους εναντίων αλλήλων για να αποκτήσουν δύναμη και πρόσβαση στους φυσικούς πόρους.

Από το Καλοκαίρι του 2012 η Λιβύη οδηγείται από τη Γενική Εθνική Συνέλευση, η οποία εξελέγη με θητεία 24 μηνών για  να δημιουργήσει ένα νέο σύνταγμα. Αποδείχτηκε όμως ανίκανη για το καθήκον αυτό και το Καλοκαίρι του 2014 μια νέα βουλή εξελέγη. Αντίθετα με την προηγούμενη, στην οποία η Μουσουλμανική Αδελφότητα κυριαρχούσε, στο νέο σώμα οι υποστηρικτές των κοσμικών και μετριοπαθών δυνάμεων κέρδισαν μια σχετική πλειοψηφία. Εντούτοις, η παλιά ηγεσία δεν είχε σκοπό να παραιτηθεί από την εξουσία και κήρυξε τις εκλογές άκυρες. Ως αποτέλεσμα, δύο κυβερνήσεις και δύο βουλές ιδρύθηκαν στη χώρα. Η μία στο Τομπρούκ αποτελείται από βουλευτές που εξελέγησαν το 2014 και επικεφαλής της είναι ο Abdullah al-Thani. Η άλλη βρίσκεται στην Τρίπολη.

Η κυβέρνηση στη Τρίπολη περιλαμβάνει υποστηρικτές της ποικιλόμορφης συμμαχίας Fajr Libya (η Αυγή της Λιβύης), η οποία συμμαχία ενσωματώνει τόσο τη σχετικά μετριοπαθή Μουσουλμανική Αδελφότητα όσο και τους σκληροπυρηνικούς Σαλαφιστές.

Καμμία περιγραφή της κατάστασης στο δυτικό μέρος της Λιβύης δεν θα ήταν πλήρης χωρίς να αναφερθεί η φυλή Misrata, η οποία θεωρητικά είναι μέλος της «Αυγής της Λιβύης», αλλά στην πραγματικότητα έχει στενούς δεσμούς με την Ντόχα και την Άγκυρα.

Οι παρούσες δυνάμεις στη Λιβύη δημιουργούν μια εξίσου πολύπλοκη εικόνα στα ανατολικά. Ο κυρίως στρατιωτικός βραχίονας της κυβέρνησης του Τομπρούκ αποτελείται από τις οπλισμένες φατρίες που ελέγχονται από τον Στρατηγό Khalifa Haftar. Ήταν ένας υψηλόβαθμος αξιωματικός την εποχή που το σύστημα της Τζαμαχιρίας είχε ακόμη επιρροή και ηγείτο του Λιβυκού σώματος στρατού στο Τσαντ. Ηγήθηκε μιας επιτυχούς μάχης στην Κυρηναϊκή εναντίον της Αλ-Κάιντα με τη βοήθεια της Αιγύπτου και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Εντούτοις, μαζί με τον Haftar και άλλοι πολέμαρχοι είναι επίσης μέρος στη συμμαχία με την κυβέρνηση του Τομπρούκ και έχουν τα δικά τους συμφέροντα.

Μια από τις χειρότερες συνέπειες της λιβυκής κρίσης υπήρξε τη καταστροφή του κρατικού μονοπωλίου στην πώληση του πετρελαίου. Η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου (National Oil Corporation, NOC) έχει διασπαστεί στον «Ανατολικό» και στον «Δυτικό» κλάδο, πράγμα που ανοίγει διάπλατα το πεδίο για τη μαύρη αγορά.

Η Δυτική Εταιρεία Πετρελαίου έχει στενές σχέσεις με τον ελβετικό μεσάζοντα Glencore, πουλώντας τεράστιες ποσότητες πετρελαίου σε μειωμένες τιμές. Τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα στην ανατολική πλευρά της χώρας όπου οι μαχητές του Ibrahim Jadhran έχουν υπό τον έλεγχό τους το μεγαλύτερο τερματικό σταθμό πετρελαίου της Marsa al-Hariga. Το λαθραίο πετρέλαιο που φεύγει από εκεί χρησιμοποιείται από τη γαλλική εταιρεία Total, την Repsol της Ισπανίας, τη Saras της Ιταλίας και την Sinopec της Κίνας. Μερικές από αυτές τις εταιρείες αναγκάζονται κατά καιρούς να χρησιμοποιήσουν όπλα για να προστατέψουν τα συμφέροντά τους. Τον Ιανουάριο του 2016 ο Βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπτουλάχ ισχυρίστηκε ότι ειδικές δυνάμεις της βρετανικής SAS ήταν παρούσες στη Λιβύη. Ταυτόχρονα, εμφανίζονταν αναφορές στον αραβικό τύπο που υπονοούσαν ότι η κυβέρνηση στο Τομπρούκ είχε λάβει βοήθεια από τις γαλλικές ειδικές δυνάμεις σε μια επίθεση εναντίον της Βενγκάζης.

Ο καρκίνος του Ντάες επεκτείνεται γρήγορα σε όλη τη Λιβύη. Οι μαχητές του διατηρούν στενό έλεγχο της πόλης της Σύρτης και των γύρω περιοχών. Το αρχηγείο του Ντάες στη Σύρτη είναι υπό τη διοίκηση ενός Πακιστανού, ένας μαχητής από το Κουβέιτ ελέγχει τη φυλακή και ένα τοπικό πανεπιστήμιο διοικείται από έναν Νιγηριανό που έχει σχέση με την Boko Haram. Η ισχύς του Ισλαμικού Κράτους έγκειται στη σιδερένια πειθαρχία του και την απόρριψη της ευνοιοκρατίας των φατριών και των φυλών.

Τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, κάποιοι από τους μαχητές που συμμετείχαν στην ανατροπή του Καντάφι, προσπάθησαν να επαναστατήσουν εναντίον του Ντάες. Εκτελέστηκαν όλοι μαζί με πολλούς από τους ομοφύλους τους. Έρχεται μια στιγμή που ακόμη και οι «μαχητές της ελευθερίας» αρχίζουν να αισθάνονται νοσταλγία για την εποχή του Καντάφι: Τότε οι αντίπαλοι του καθεστώτος απλώς φυλακίζονταν, αλλά σήμερα όλοι οι αντίπαλοι του «Χαλιφάτου» αποκεφαλίζονται μαζί με τους συγγενείς τους.

Πρόσφατα έχει παρατηρηθεί μια έξοδος τρομοκρατών του ΙΚ από τη Συρία προς άλλες χώρες, ιδιαίτερα προς τη Λιβύη. Σε κάποιο βαθμό το Κατάρ βρίσκεται πίσω από αυτό, μετακινώντας Ισλαμιστές μαχητές σε μια νέα περιοχή για να ελέγξει το πετρέλαιο της Λιβύης. Έχοντας καταλάβει τη Σύρτη, το ΙΚ προχωρά και επεκτείνει τις επιχειρήσεις του στην κατεύθυνση των πετρελαιοπηγών και των τερματικών του πετρελαίου.

Τον Δεκέμβριο του 2015, υπό τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών, μια εύθραυστη κυβέρνηση εθνικής ενότητας για τη Λιβύη συστάθηκε στο Μαρόκο από αντιπροσώπους των διαφόρων φατριών. Αλλά εγείρονται ερωτήματα σχετικά με τη βιωσιμότητά της, διότι για μεγάλο διάστημα δεν μπορούσε καν να εισέλθει στην Τρίπολη και ήταν σταθμευμένη σε μια ναυτική βάση σε ένα νησί κοντά στην πρωτεύουσα.

Χωρίς τους μηχανισμούς ελέγχου της εξουσίας και δεδομένης της έχθρας μεταξύ των επικεφαλής, σε συνδυασμό με την εξωτερική ανάμιξη, η κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» της Λιβύης θα παραμείνει ένα χάρτινο όνειρο και οι ξένες εταιρείες θα συνεχίσουν να λεηλατούν τη χώρα. Πρέπει συνεχώς να υπενθυμίζουμε στον κόσμο αυτούς τους «καρπούς» της παρέμβασης της Δύσης στη Λιβύη.

Πηγή

Advertisements