Η ανανεωμένη στρατηγική συμμαχία Σαουδικής Αραβίας – Τουρκίας

https://i1.wp.com/journal-neo.org/wp-content/uploads/2016/04/d64931107ca6e9f889d826e68456cb53cb791dbb-300x200.jpg

Η πομπώδης και επιδεικτική επίσκεψη του Βασιλιά Σαλμάν της Σαουδικής Αραβίας στην Τουρκία έχει στρατηγική βαρύτητα καθώς και οι δύο χώρες ετοιμάζονται να ανοίξουν ένα εντελώς νέο κεφάλαιο στην ιστορία των διμερών τους σχέσεων, η οποία επικεντρώνονταν γενικά στο εμπόριο και την ενέργεια. Ποτέ δεν δόθηκε τόση σημασία σε στρατηγική συνεργασία όσο σήμερα. Η Σαουδική Αραβία που κέρδισε την «ελευθερία» της από τους Τούρκους τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ανταγωνίζονταν την Τουρκία στην ορμή της να εγκαθιδρύσει την επονομαζόμενη ήπια εκδοχή του Ισλάμ, όπως εκφράζεται από την Μουσουλμανική Αδελφότητα στη Μέση Ανατολή – μια εκδοχή που αποτελεί πρόκληση για την εκδοχή της Σαουδικής Αραβίας περί κράτους και μοναρχίας. Εντούτοις, οι διαφορές αυτές φαίνεται ότι μετριάζονται με το χρόνο, επίσης χάριν της σύγκρουσης στη Συρία όπου και οι δύο χώρες έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο.

Η σημασία που αποδίδει η Τουρκία στην επίσκεψη αυτή αντικαθρεπτίζει τόσο την πολιτική βιασύνη όσο και τη στρατηγικά παρανοϊκή κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει πρόσφατα. Ο Βασιλιάς Σαλμάν της Σαουδικής Αραβίας και ο Ερντογάν της Τουρκίας έχουν πολλά κοινά, καθώς αμφότεροι επιθυμούν την ανατροπή του Άσσαντ και την αντικατάστασή του με ένα «φιλικό καθεστώς» για να διευκολύνουν τα μεγαλεπίβολα ενεργειακά τους έργα. Καθώς όλα αποτελούν ένα μέρος της μεγάλης πολιτικής των αγωγών πετρελαίου, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι το σημείο αγκύρωσης των σχέσεών τους είναι η Συρία. Πέραν της Συρίας, αμφότεροι έχουν λίγα κοινά εκτός από την αμοιβαία αντιπαλότητά τους περί ισχύος.

Αν και η επίσκεψη συνέβη αυτή την εβδομάδα, και οι δύο συνεργάζονται τους τελευταίους μήνες σχετικά με τη διευθέτηση της συριακής κρίσης. Η Σαουδική Αραβία έχει σταθμεύσει τα αερομαχητικά της στην Τουρκία και εξαπολύει επιθέσεις εναντίον του ISIL στο Ιράκ. Ενώ η επονομαζόμενη συνεργασία εναντίον του Ισλαμικού Κράτους συνεχίζεται, δείχνει επίσης μια εξόφθαλμη απόκλιση μεταξύ των μακροπροθέσμων συμφερόντων των δύο χωρών. Τα σαουδαραβικά αερομαχητικά έχουν αποφύγει μέχρι στιγμής να επιτεθούν στο ΙΚ στη Συρία, όπου έχει παρουσία η Ρωσία. Είναι ξεκάθαρα μια προσπάθεια εκ μέρους των Σαουδαράβων να αποφύγουν τη μη αναγκαία εμπλοκή με τη Ρωσία, όπως είχε η Τουρκία πέρυσι όταν κατέρριψε ένα ρωσικό αεροσκάφος. Όπως δείχνουν οι αναφορές, τα σαουδαραβικά μαχητικά είναι ανίκανα να πετάξουν στον  Συριακό εναέριο χώρο λόγω των εχθροπραξιών μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας και αντίθετα ταξιδεύουν από την αεροπορική βάση του Diyarbakir στην Ανατολική Τουρκία για να πλήξουν στόχους του ISIL στο Ιράκ.

Επιπλέον αυτό ίσως οφείλεται στην πολιτική του Οίκου του Σαούντ να διατηρήσει μια λεπτή ισορροπία μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας. Δηλαδή, αν και η Σαουδική Αραβία σκοπεύει να πετύχει μια επιθυμητή λύση στη συριακή σύγκρουση, δεν θέλει να παρασυρθεί στη σύγκρουση της Τουρκίας με τη Ρωσία. Ομοίως, η Σαουδική Αραβία θα ενδιαφέρονταν ελάχιστα να δεσμευτεί στρατιωτικά και μακροπρόθεσμα για τον πόλεμο της Τουρκίας με τους Κούρδους, παρά το γεγονός ότι ο Πρόεδρος Ερντογάν θεωρεί τους Κούρδους μαχητές ως τρομοκράτες και ίσως ισχυριστεί ότι οι Κούρδοι πρέπει να είναι μεταξύ των στόχων της συμμαχίας.

Οι διαφορές αυτές πάνε πιο βαθιά. Και αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά τις αντικρουόμενες θέσεις τους σχετικά με την Αίγυπτο. Παρά τη χλιδή της επίσκεψης του Βασιλιά στην Τουρκία, ο Βασιλιάς προτίμησε να επισκεφτεί την Αίγυπτο πριν προσγειωθεί στην Άγκυρα. Ενώ ο Μωχάμετ Μόρσι είναι ακόμη στη φυλακή και επισήμως περιμένει μια θανατική ποινή, ο Πρόεδρος Ερντογάν μάλλον δεν είναι διατεθειμένος να εξομαλύνει τις σχέσεις με την Αύγυπτο πλήρως. Αλλά υπάρχει κάποιος συμβιβασμός στον αέρα: Η Τουρκία συμφώνησε να επιτρέψει στον Αιγύπτιο υπουργό εξωτερικών Sameh Shoukry να συμμετάσχει στη σύνοδο του OIC (Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας) στην Κωνσταντινούπολη. Φαίνεται απίθανο ότι η Τουρκία θα ήταν διατεθειμένη να κάνει επιχειρησιακές παραχωρήσεις στην Αίγυπτο σχετικά με την Ισλαμική Δύναμη εναντίον της Τρομοκρατίας, δεδομένου ότι οι δύο χώρες υπήρξαν πάντα ανταγωνιστές στην περιοχή πολύ πριν το 2011 και μάλλον θα παραμείνουν ανταγωνιστές.

Ενώ ο Βασιλιάς έδειξε τις προτεραιότητές του με σαφήνεια, η επίσκεψή του στην Αίγυπτο και η συνεπακόλουθη συγκατάβαση της Άγκυρας σηματοδοτούν μια σημαντική διπλωματική νίκη για τον Σαλμάν καθώς σκοπεύει να χρησιμοποιήσει την επερχόμενη σύνοδο κορυφής του OIC για να επιδιώξει την υποστήριξη του «Σουνιτικού κόσμου» στην ηγεσία του. Ο Σαλμάν θα προσπαθήσει επίσης να συμβιβάσει τον Ερντογάν με τη νέα στρατιωτική κυβέρνηση της Αιγύπτου που το 2013 ανέτρεψε τον εκλεγέντα και υποστηριζόμενο από την Τουρκία πρόεδρο Μωχάμετ Μόρσι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Ο Ερντογάν θέλει η ποινή του Μόρσι να ελαττωθεί. Φέρνοντας μαζί αυτές τις μεγάλες Σουνιτικές δυνάμεις αποτελεί κλειδί για την επιτυχία της Σαουδικής Αραβίας στην δημιουργία ενός πλέγματος Σουνιτικών χωρών σε τροχιά γύρω της. Όμως ο βασικό ερώτημα είναι: Σε ποιο βαθμό θα ήταν η Τουρκία διατεθειμένη να θυσιάσει τη δική της θέση ενδίδοντας στις τοπικές φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας και στους στρατηγικούς στόχους που θέλει να πετύχει με τους πολέμους της στην Υεμένη, τη Συρία και στο Ιράκ;

Ενώ ο Βασιλιάς Σαλμάν θέλει να φέρει την Τουρκία και την Αίγυπτο σε σημείο κανονικών σχέσεων, αυτό φαίνεται μάλλον δύσκολο εγχείρημα δεδομένου ότι η Κωνσταντινούπολη φιλοξενεί την εξόριστη αιγυπτιακή βουλή που κυριαρχείται  από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, της οποίας η διάλυση είναι λίγο πολύ βασική για οποιαδήποτε βελτίωση σχέσεων μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας. Ο Ερντογάν είναι ανένδοτος ότι δεν θα κάνει πίσω για να ικανοποιήσει τον Σίσι.

Ενώ μέχρι τώρα ο Ερντογάν φαίνεται να διατηρεί μια μη μεταβαλλόμενη θέση αναφορικά με την Αίγυπτο, η θέση αυτή ίσως αλλάξει λίγο ή η Τουρκία ίσως αφήσει το θέμα προσωρινά μόλις ο επονομαζόμενος «Ισλαμικός Στρατός» υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας αρχίσει να δείχνει κάποια αξιοπιστία. Αν το κάνει αυτό, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην πολιτική της Μέσης Ανατολής – και ίσως να επωμιστεί κάποια βάρη που οι ΗΠΑ δεν θέλουν να φορτώνονται εκεί πέρα – και περεταίρω θα επιτρέψει στην Τουρκία να χρησιμοποιήσει το στρατό αυτό για να τακτοποιήσει τις διαφορές της με τους Κούρδους.

Συνεπώς, δεν θα ήταν λάθος να πούμε ότι το πραγματικό αποτέλεσμα των προσπαθειών του Βασιλιά Σαλμάν προς τον συμβιβασμό της Τουρκίας με την κυβέρνηση Σίσι εξαρτάται από το πόσο μακριά θα πάει η Σαουδική Αραβία για να βοηθήσει την Τουρκία εναντίον των Κούρδων για να εμποδίσει την εδαφική της διάσπαση – μια κατάσταση που μπορεί να γίνει σύντομα σοβαρή κρίση για την Τουρκία δεδομένου του μεγέθους της επιτυχίας των Κούρδων εναντίον του ΙΚ. Εξ ου και οι προσπάθειες της Τουρκίας να παρασύρει τη Σαουδική Αραβία βαθιά μέσα στον πόλεμό της εναντίον των Κούρδων.

Salman Rafi Sheikh

 

 

Advertisements