Ο ρεαλισμός στην εξωτερική πολιτική της μετασοβιετικής Ρωσίας

Ο ρεαλισμός στην εξωτερική πολιτική της μετασοβιετικής Ρωσίας

Μετά τον πόλεμο Ρωσίας-Γεωργίας το 2008 που έληξε με την de facto προσάρτηση στην Ρωσία της Νότιας Οσετίας και Αμπχαζίας και μετά την κρίση στην Ουκρανία που είχε ως αποτέλεσμα την ενσωμάτωση της Κριμαίας στην Ρωσική Ομοσπονδία το 2014, η εξωτερική πολιτική της μετασοβιετικής Ρωσίας λαμβάνει νέες διαστάσεις αναφορικά με την ισορροπία δυνάμεων (balance of power) ή την ισορροπία απειλής (balance of threat) στην περιφερειακή στρατηγική. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Ρωσία μπαίνει σε μια φάση νέας γεωπολιτικής κατεύθυνσης ή νέων σφαιρών επιρροής της εξωτερικής της πολιτικής που ναι μεν συγκεκριμενοποιήθηκε αυτή η πολιτική αρχές του 21ου αιώνα, ο ορίζοντας όμως αυτής έγινε ορατός από το 2008 και μετά. Πρόκειται περί μιας νέας γεωπολιτικής κατεύθυνσης που συνδυάζεται τέλεια με την πολιτική του διεθνούς δικαίου και με το ανθρωπιστικό υπόβαθρο της «προστασίας Ρώσων ή ρωσόφωνων πολιτών», όπως έγινε στην Γεωργία και Κριμαία και όπως πιθανόν να γίνει στο άμεσο μέλλον στην Ανατολική Ουκρανία και Μολδαβία-Υπερδνειστερία.

Η ρωσική επέμβαση στην Γεωργία δεν έγινε μόνο για την προστασία των ρώσων πολιτών της Οσετίας και Αμπχαζίας. Έγινε και με γνώμονα της προάσπισης και της ασφάλειας των ρωσικών συνόρων, καθ’ ότι η Γεωργία μετά την κατάρρευση το 1990 της Σοβιετικής Ένωσης της οποίας αποτελούσε μέλος, συμμάχησε με την Ουάσιγκτον, συνδέθηκε με την Ατλαντική Συμμαχία στο πλαίσιο νατοϊκών προγραμμάτων και πήρε μέρος στο πλευρό των ΗΠΑ στην εισβολή στο Ιράκ το 2003. Την μελλοντική πιθανή ένταξη της Γεωργίας στην συμμαχία του ΝΑΤΟ αξιολόγησε η Μόσχα ως απειλή ασφαλείας των συνόρων της και η ρεαλιστική της απάντηση σε αυτή την απειλή ήταν η επέμβαση στην Νότια Οσετία και Αμπχαζία και η δημιουργία μιας buffer zone (ουδέτερης ζώνης) εντός της Γεωργίας. Δηλαδή η Ρωσία απάντησε στην νατοϊκή απειλή με μια στρατηγική μόχλευσης της ισορροπίας δυνάμεων και της ισορροπίας απειλής. Θα μπορούσε επίσης να εννοηθεί ότι η επέμβαση στην Γεωργία απετέλεσε μια επιστροφή στην ιστορία της Ρωσίας με σκοπό την ενσωμάτωση ρωσικών επαρχιών που αποσπάστηκαν μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, όπως επίσης θα μπορούσε να εννοηθεί ως πρόκληση-απάντηση στην μονοπολική στρατηγική των ΗΠΑ. Το βέβαιο είναι ότι η επέμβαση στην Γεωργία ήταν αποτέλεσμα της γεωπολιτικής στρατηγικής της μετασοβιετικής Ρωσίας με σκοπό την εγκαθίδρυση σφαιρών επιρροής στην Ευρασία στο πλαίσιο μιας πολυπολικής πολιτικής.

Η ενσωμάτωση της ρωσόφωνης Κριμαίας το 2014 από την Ρωσία ήταν απόρροια του πραξικοπήματος των Βρυξελλών και του ΝΑΤΟ στο Κίεβο και της απομάκρυνσης της νόμιμης ρωσόφιλης κυβέρνησης. Έως σήμερα πέραν της Κριμαίας έχουν ουσιαστικά αποσχιστεί από το Κίεβο και οι ρωσόφωνες ανατολικές επαρχίες της Ουκρανίας Ντόνετσκ και Λούγκανσκ, ενώ η ανακωχή μεταξύ των ρωσόφωνων και των δυτικόφιλων Ουκρανών παραβιάζεται καθημερινά με κίνδυνο περιφερειακής ανάφλεξης. Πέραν της προστασίας των ρωσόφωνων της Κριμαίας η προσάρτηση αυτής της Χερσονήσου, η οποία έγινε σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, απετέλεσε ένα ακόμη βήμα προς την κατεύθυνση του νέου γεωπολιτικού ορίζοντα της μετασοβιετικής Ρωσίας. Η προσάρτηση-ενσωμάτωση της Κριμαίας επιβεβαίωσε την θέση της ρεαλιστικής εξωτερικής πολιτικής της Μόσχας σχετικά με την δημιουργία σφαιρών επιρροής στην Ευρασία, ταυτόχρονα όμως βοήθησε και την Μόσχα στην εκπλήρωση στόχων εσωτερικής πολιτικής όπως αυτών της εθνικής στήριξης και συνοχής.

Μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και στην πορεία παλινόρθωσης του νέου ρωσικού κράτους ο Μαρξισμός-Λενινισμός έπαυσε να είναι σημείο αναφοράς στις διεθνείς σχέσεις και στην εξωτερική πολιτική της μετασοβιετικής Ρωσίας, τουτέστιν ο ρεαλισμός επέστρεψε και έλαβε κεντρικό ρόλο στην ρωσική εξωτερική πολιτική. Αυτό έγινε για να μπορέσει η Ρωσία να ασκήσει μια δυναμική εξωτερική πολιτική απαλλαγμένη από κομμουνιστικές ιδεοληψίες, και δεύτερον για να δυνηθεί η Ρωσική Ομοσπονδία να αντιπαρατεθεί με γεωπολιτικούς αντιπάλους και αμφισβητίες των ηγεμονικών της τάσεων και προσδοκιών.

Η εξωτερική πολιτική της Ρωσίας διέπεται από ρεαλισμό και η γεωπολιτική της θεώρηση την τοποθετεί sui generis στην Ευρασία και ορίζεται από σφαίρες επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη (Λευκορωσία, Ουκρανία, Μολδαβία), στην κεντρική Ασία και Καύκασο (Αρμενία, Καζακστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν, Κιργιστάν Τατζικιστάν) και στην Ανατολική Μεσόγειο (Αιγαίο, Συρία, Αίγυπτος). Ο ρεαλισμός της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής χαρακτηρίζεται από μια σχετικά περίπλοκη σχέση μεταξύ γεωπολιτικής, σφαιρών επιρροής και περιφερειακής ηγεμονίας στην Ευρασία και ανησυχιών για την ασφάλεια της Ρωσικής Ομοσπονδίας, καθώς και ιδεολογικών παραγόντων όπως αυτών της αυτοαντίληψης και ταυτότητας της Ρωσίας ως ευρασιατικής δύναμης.

Στο πλαίσιο των ανησυχιών για ασφάλεια και σφαιρών επιρροής εντάσσεται η επέμβαση στην Συρία το 2015, τουτέστιν ασφάλειας αντιτρομοκρατικής και διασφάλισης των εθνικών συμφερόντων της μετασοβιετικής Ρωσίας στην Μέση Ανατολή υπό το πρίσμα της ισορροπίας δυνάμεων και ισορροπίας απειλής. Μια ισορροπία δυνάμεων που πρέπει να εξασφαλίζει την Ρωσία από απειλές των μονοπολικών αντιπάλων και συμμαχιών που έχουν ως στόχο την περικύκλωση της.

Ο ρεαλισμός της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής που προβάλλεται από το 2008 και μετά ως αλυτρωτισμός συγκεκαλυμμένος με ανθρωπιστικούς παρεμβατισμούς, αποτελεί πλέον μια κεντρική θέση της ρωσικής γεωπολιτικής και ένα νέο πρότυπο για την παν-ρωσική πολιτική που στόχο έχει την σωτηρία και επανένωση του ρωσικού έθνους και την εξάπλωση των σφαιρών επιρροής της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ευρασία στο πλαίσιο μιας πολυπολικής ηγεμονίας.

Η Ελλάδα θα πρέπει να συμβαδίσει με το ρωσικό γεωπολιτικό ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο-Αιγαίο και να επωφεληθεί από τις σφαίρες επιρροής της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής, εκμεταλλευόμενη τα γεωστρατηγικά της αποθέματα και έχοντας ως στόχο νέες συμμαχίες και προσανατολισμούς.

Γ. Λιναρδής

Σημείωση: Στην παρούσα ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα από το βιβλίο «Ο Γεωπολιτικός Ορίζοντας της Μετασοβιετικής Ρωσίας».

Advertisements