Πως λειτουργεί η τουρκική πολιτική στην Μέση Ανατολή

Έτσι λειτουργεί η τουρκική πολιτική στην Μέση Ανατολή

Η πολιτική της Τουρκίας στην Μέση Ανατολή μετά το 2011 είναι για πολλούς αναλυτές και ενδιαφερόμενους πολύπλοκη, αντιφατική, αμφίθυμη και άναρχα πολυεπίπεδη. Ουσιαστικά έχουμε να κάνουμε με ένα πολιτικό πιθάρι της Πανδώρας για την Άγκυρα. Για να κατανοήσουμε καλύτερα και εις βάθος την πολιτική της Άγκυρας θα πρέπει να την διαφοροποιήσουμε σε δυο άξονες. Ο ένας άξονας περιλαμβάνει την στρατηγική και την τακτική και ο δεύτερος τους παράγοντες και την δομή αυτής της πολιτικής. Τα τέσσερα αυτά σημεία πρέπει να εξεταστούν ταυτόχρονα, αλλιώς μπορεί να καταλήξουμε σε βεβιασμένα συμπεράσματα και λανθασμένες εκτιμήσεις.

Το πρώτο σημείο είναι ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας που εκφράστηκε ως δόγμα Νταβούτογλου και που είχε την επικεφαλίδα «μηδέν προβλήματα με τους γείτονες». Το δόγμα αυτό μετά το 2011 εξελίχθηκε σε «μηδέν φίλους μεταξύ των γειτόνων». Ο στρατηγικός στόχος του «μηδέν προβλήματα με τους γείτονες» συνεπικουρείτο με έναν εντυπωσιακό ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης και σύμφωνα με τους εμπνευστές του Ερντογάν και Νταβούτογλου ήταν απόλυτα σύμφωνος με τα εθνικά συμφέροντα της Τουρκίας ως χώρας που ήθελε να εκσυγχρονιστεί και να διαδραματίσει στρατηγικό ρόλο στην Μέση Ανατολή. Η οικονομική ανάπτυξη συμπεριελάμβανε την ανάπτυξη της Τουρκίας ως ενεργειακού κόμβου της Μέσης Ανατολής και της Κασπίας, κάτι που απαιτούσε εκ των πραγμάτων έλεγχο των εθνικών μειονοτήτων, κυρίως των Κούρδων, και την απόλυτη περιφρούρηση της εδαφικής ακεραιότητας και της εσωτερικής ασφάλειας της χώρας. Ο στρατηγικός αυτός στόχος ήταν μέρος του Νεοοθωμανισμού της Άγκυρας, τουτέστιν η ανάληψη ρόλου σημαντικής περιφερειακής δύναμης στην Μέση Ανατολή.

Το δεύτερο σημείο αφορά την τακτική και έχει σχέση με το κομβικό έτος 2011, έτος που ξεκίνησε η «αραβική άνοιξη» στην Αίγυπτο και την Συρία. Έως τότε η Τουρκία ακολουθούσε πιστά το δόγμα Νταβούτογλου «μηδέν προβλήματα με τους γείτονες». Όμως η συμμαχία της Τουρκίας με την Μουσουλμανική Αδελφότητα που ανέλαβε την εξουσία στο Κάιρο και η συμπόρευση της με τους ισλαμοσυμμορίτες που επεδίωκαν την διάλυση της Συρίας και την απομάκρυνση του Άσαντ, εκτροχίασε το στρατηγικό δόγμα της Άγκυρας χωρίς να υπάρξει αντικατάσταση του. Από το 2011 και μετά η Τουρκία προσπαθεί να επιδιώξει την εφαρμογή των στρατηγικών της στόχων στην περιοχή με προσωρινές και μη πρακτικές πολιτικές τακτικές, τακτικές που έως σήμερα δεν έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα για αυτήν.

Το τρίτο σημείο είναι ότι με την τρέχουσα της πολιτική η Άγκυρα προσπαθεί να χρησιμοποιήσει διαφορετικές μεθόδους για την επίτευξη των παραδοσιακών στρατηγικών της στόχων, μέθοδοι που βασίζονται κυρίως στην πολιτική ψυχολογία των ηγετών της, μέθοδοι που έχουν απομακρυνθεί παρασάγγας από τους στόχους του δόγματος Νταβούτογλου και δεν συμβαδίζουν απαραίτητα με τα εθνικά-στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας.

Το τέταρτο σημείο της πολιτικής της που προσπαθεί να υλοποιήσει η Άγκυρα, η δομή της σημερινής της πολιτικής μετά την επέμβαση της Ρωσίας και την επικράτηση του Άσαντ, είναι η διαίρεση του Ιράκ σε τέσσερα κρατίδια τα οποία θα ελέγχονται από τους Σιίτες, τους Σουνίτες, τους Κούρδους (Πεσμεργκά) και τους Τουρκμένιους. Τους τελευταίους ελέγχει απόλυτα η Άγκυρα και θα λειτουργούν ως αντίβαρο στην ήδη αυτόνομη κουρδική περιοχή του Ιράκ με πρωτεύουσα το Αρμπίλ, ενώ  θα διασπούν και θα εμποδίζουν την ενσωμάτωση των Κούρδων του Ιράκ με αυτούς της βόρειας Συρίας. Η αποστολή στρατευμάτων στην βόρεια Συρία και η προσπάθεια συμμετοχής στην απελευθέρωση της Μοσούλης του κουρδικού Ιράκ εξυπηρετεί κυρίως αυτούς τους στόχους.

Η Άγκυρα αφού άνοιξε το πιθάρι της Πανδώρας στην Μέση Ανατολή προσπαθεί τώρα να επιστρέψει στον αρχικό της ρόλο, στο δόγμα Νταβούτογλου, και να διαδραματίσει ρόλο στις επερχόμενες εξελίξεις στην περιοχή. Είναι όμως ικανή να το πράξει στο ήδη διαμορφωμένο από την ρωσική επέμβαση περιβάλλον και στην πολύ εύθραυστη γεωστρατηγική ισορροπία της περιοχής;

Ως απάντηση στο ερώτημα χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι στην συνάντηση που είχαν, κατόπιν προσκλήσεως του Πούτιν, στην Μόσχα στις 20 Δεκεμβρίου οι πρωθυπουργοί της Ρωσίας, του Ιράν και της Τουρκίας αποφασίστηκαν άμεσα μέτρα για την προώθηση της επίλυσης της κρίσης στην Συρία. Οι τρεις πρωθυπουργοί συμφώνησαν να εγγυηθούν την διευκόλυνση της διαδικασίας διατήρησης της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας και την υποβοήθηση της παύσης των εχθροπραξιών σε όλα τα τμήματα της χώρας, κάτι που επετεύχθη προ ολίγων ωρών.

Η συμφωνία αυτή ουσιαστικά αναγκάζει την Άγκυρα να απομακρύνει σε σύντομο χρονικό διάστημα τα στρατεύματα της από την βόρεια Συρία. Υπενθυμίζουμε ότι ο τουρκικός στρατός είχε εισβάλλει στο έδαφος της Συρίας σε βάθος περίπου 30 χλμ με το πρόσχημα της καταπολέμησης των τζιχαντιστών, στην πραγματικότητα όμως ήθελε να αποτρέψει τους Κούρδους της οργάνωσης PYD να καταλάβουν την περιοχή. Με την συμφωνία της Μόσχας η Άγκυρα de facto αποδέχεται την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, καθώς και την αδιαφιλονίκητη πλέον εξουσία του Άσαντ στην χώρα. Ρωσία, Ιράν και Τουρκία συμφώνησαν επίσης να συγκαλέσουν συνάντηση μεταξύ του συριακού καθεστώτος και της μη εξτρεμιστικής αντιπολίτευσης στην πρωτεύουσα του Καζακστάν Αστάνα, αντικατοπτρίζοντας με αυτή την απόφαση ότι πρώτον οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ δεν μπορούν πλέον να διαδραματίσουν ρόλο «διαμεσολαβητή» στην κρίση και δεύτερον ότι η οποιαδήποτε λύση μπορεί να υπάρξει μόνο με την συνεργασία της νόμιμης κυβέρνησης της Συρίας και βέβαια της Ρωσίας.

Η απελευθέρωση του Χαλεπίου και η πανωλεθρία των μισθοφόρων της Δύσης από τις δυνάμεις του Άσαντ μείωσε στο ελάχιστο την πιθανότητα διαμελισμού της Συρίας, όπως και η απελευθέρωση της Μοσούλης από τον κυβερνητικό ιρακινό στρατό θα μειώσει στο ελάχιστο τον διαμελισμό του Ιράκ, χωρίς να αποκλείεται η αυτονομία των κουρδικών περιοχών της Συρίας κατά το πρότυπο των κουρδικών περιοχών του Ιράκ.

Η πολιτική και στρατιωτική αποδυνάμωση των τζιχαντιστών στην Μέση Ανατολή μείωσε δραματικά την επιρροή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στην ευρύτερη περιοχή και το σχέδιο της Άγκυρας για ανάληψη νέου ρόλου στις επερχόμενες πολιτικές εξελίξεις δεν μπορεί να τύχει θετικής ανταπόκρισης από την Συρία, το Ιράκ, το Ιράν και βέβαια από την Ρωσία. Η τελευταία μεριμνά με τους διπλωματικούς της ελιγμούς για την απομάκρυνση των τουρκικών στρατευμάτων από την βόρεια Συρία και την εδραίωση του ηγεμονικού της ρόλου στην Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή. Σίγουρα στα σενάρια της Μόσχας δεν υπάρχει πρωταγωνιστικός ρόλος για την Άγκυρα.

Η μετά το 2011 άναρχα πολυεπίπεδη πολιτική της Τουρκίας στην Μέση Ανατολή, κυρίως η συμμαχία της με τους ισλαμοσυμμορίτες και ο ρόλος της στην «αραβική άνοιξη», είναι ένα βαρύ φορτίο που δεν μπορεί να της επιτρέψει να παίξει νέο ρόλο και να επηρεάσει τις εξελίξεις στην Μέση Ανατολή. Αυτό που προσπαθεί να κάνει ο Ερντογάν είναι «damage control», τουτέστιν να αποφύγει τα χειρότερα.

Γ. Λιναρδής

Advertisements