Ήρων ο Αλεξανδρεύς: Ο προάγγελος της «Βιομηχανικής Επανάστασης»

https://i2.wp.com/www.mixanitouxronou.gr/wp-content/uploads/2015/01/heron-aeolipile.jpg

Το συγγραφικό έργο του Ήρωνα υπήρξε πολύ μεγάλο και σημαντικό. Σήμερα πληροφορούμαστε ότι είχε συγγράψει συνολικά δεκαέξι πραγματείες, εκ των οποίων ολόκληρες έχουν διασωθεί μόνο οι δέκα. Από τις έξι που υπολείπονται, οι τρείς έχουν διασωθεί αποσπασματικά, ενώ οι υπόλοιπες τρεις αγνοούνται εξ ολοκλήρου.

Ανάμεσα στα έργα που διασώθηκαν περιλαμβάνεται το «Όροι Γεωμετρίας και Γεωμετρικά», στο οποίο εμπεριέχονται εφαρμοσμένα γεωμετρικά προβλήματα. Ο μεγάλος μαθηματικός, όσον αφορά το πεδίο της γεωμετρίας, διατύπωσε και απέδειξε ένα τύπο, γνωστό ως «τύπος ή εξίσωση του Ήρωνα», ο οποίος χρησίμευε στον υπολογισμό του εμβαδού ενός τριγώνου σε σχέση με τις πλευρές του.

[ΕΘ: Αν με r συμβολίσουμε την ημιπερίμετρο του παρακάτω τριγώνου

https://i1.wp.com/www.calcfun.com/img/shape-26-1.jpg

δηλαδή, r = (a + b + c)/2 τότε το εμβαδόν του τριγώνου ισούται με

https://i1.wp.com/www.calcfun.com/img/typ-27-2.gif

που αποτελεί και τον τύπο του Ήρωνα.]

Παράλληλα, ο Ήρων υπήρξε ο εισηγητής μιας επαναληπτικής διαδικασίας για τον υπολογισμό της τετραγωνικής ρίζας κάποιου αριθμού. Έργα του ήταν, ακόμα, τα «Στερεομετρικά», που αφορούσαν πρακτικά προβλήματα στερεομετρίας, το «Περί Μέτρων και Μετρικά Α, Β και Γ», που αφορούσε γενικά προβλήματα μετρήσεων, καθώς και το «Περί διόπτρας», το οποίο αναφερόταν σε στοιχεία τοπογραφικών μετρήσεων. Στο έργο αυτό, συγκεκριμένα, περιλαμβανόταν η περιγραφή του οδόμετρου και του ναυτικού οδόμετρου, μιας παραλλαγής του πρώτου για χρήση του σε πλοίο.

Επίσης, ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς είχε συγγράψει τα «Κατοπτρικά», που περιελάμβαναν στοιχεία οπτικής, έργο στο οποίο ο μηχανικός εξέφραζε την άποψη ότι το φως ακολουθεί το συντομότερο γεωμετρικό μονοπάτι. Ωστόσο, η θεωρία αυτή δεν τυγχάνει πλέον αποδοχής, καθώς έχει αντικατασταθεί με την αρχή του ελάχιστου χρόνου, που αποτελεί ειδική περίπτωση της αρχής της ελάχιστης δράσης.

Εξέχουσας σημασίας ήταν και το έργο του «Πνευματικά Α και Β», στο οποίο γινόταν αναφορά στα αυτόματα πνευματικά και υδραυλικά συστήματα. Αναλυτικότερα, περιγραφόταν η λειτουργία της αιολόσφαιρας, της αυτόματης πόρτας για ναούς και θέατρα, καθώς και διαφόρων ειδών αυτοματισμοί για το θέατρο, όπως ήταν οι πολλαπλές εναλλασσόμενες σκηνές  κινούμενων μορφών, οι οποίες συνοδεύονταν από οπτικά και ηχητικά εφέ. Ακόμη, το έργο του «Αυτοματοποιητική», θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό κείμενο με περιγραφές αυτόματων μηχανικών συστημάτων, όπως ήταν τα αυτόματα θέατρα, ικανών να κάνουν προγραμματισμένες κινήσεις.

Από το σύγγραμμα «Μηχανική» διασώθηκαν μονάχα ελληνικά αποσπάσματα, στα οποία εμπεριέχονται συχνότατες αναφορές, επωνύμως, στον Αρχιμήδη, τον Αριστοτέλη και τον Φίλωνα, ενώ το πλήρες κείμενο σώθηκε σε αραβική μετάφραση του ‘Kosta ben Luka, βιβλίο στο οποίο περιέχεται η θεωρία της στατικής και της κινηματικής των σωμάτων, ενώ αναλύονται τα πέντε απλά μηχανικά στοιχεία, δηλαδή ο τροχός, ο μοχλός, το πολύσπαστο, η σφήνα και ο κοχλίας. Ακόμη, εξετάζεται η μετάδοση της κίνησης με οδοντωτούς τροχούς, οι ανυψωτικές μηχανές, καθώς και άλλα συστήματα εφαρμοσμένης μηχανικής, ενώ παρουσιάζονται νέα μηχανήματα, όπως τα παντοειδή πιεστήρια.

Το έργο του με τίτλο «Βελοποιικά», είναι ένα βιβλίο στο οποίο εμπεριέχονται τα παλαιότερα χειρόγραφα σχήματα, τα οποία περιέχουν τη θεωρία της βολής και αναλύονται τα ελληνιστικά βαλλιστικά όπλα. Επιπλέον, πηγές αποδίδουν στον Ήρωνα το έργο «Βαρούλκος», στο οποίο περιγράφονταν μηχανήματα σχετικά με την έλξη μεγάλων βαρών, καθώς και το «Χειροβαλίστρας κατασκευή και συμμετρία», το οποίο αναφερόταν στην ατομική βαλίστρα.
Άλλα έργα του σπουδαίου εφευρέτη από την Αλεξάνδρεια ήταν τα «Καμαρικά» το «Περί ζυγίων», καθώς και ο «Αστρολάβος», το οποίο αναφερόταν σε μια αρχαία συσκευή, που εντόπιζε τη θέση, σύμφωνα με τη θέση των άστρων.

Η συμβολή του Ήρωνα είναι πράγματι αναμφισβήτητη, καθώς είναι καταφανές ότι η εφευρετικότητα, η μηχανολογική του δεξιοτεχνία και η απίστευτη δημιουργικότητα του τον οδήγησαν στην κατασκευή μηχανημάτων, που διευκόλυναν κατά πολύ την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, και τα οποία αν χρησιμοποιούνταν σε μαζική παραγωγή, είναι σχεδόν βέβαιο ότι η βιομηχανική επανάσταση θα ερχόταν εκατοντάδες έτη νωρίτερα, αλλάζοντας ολόκληρη τη ροή της ιστορίας. Είναι γεγονός ότι μέσω του έργου του κατέστη εφικτό να διασωθεί το έργο και άλλων, προγενέστερων, Ελλήνων μηχανικών, συμβάλλοντας τόσο στην βελτίωση υπαρχόντων μηχανισμών, όσο και στην ανακάλυψη νέων. Το έργο του, ως σημείο αναφοράς, έδωσε πλήθος ερεθισμάτων στον τομέα της επιστήμης, και γενικότερα στο πεδίο των κατασκευών και των εφευρέσεων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αιολόσφαιρα, στην οποία βασίστηκε η χύτρα ή ατμοαντλία του Παπίνου στα 1861, η ανάπτυξη της οποίας κατά τον 19ο αιώνα έφερε την Βιομηχανική Επανάσταση.

Αξίζει, επίσης, να επισημανθεί ότι ο εξέχων Έλληνας εφευρέτης θεωρείται, δικαίως, από πολλούς μελετητές και επιστήμονες ως πνευματικός πρόγονος του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο οποίος φαίνεται να είχε μελετήσει το έργο και τις πραγματείες του διεξοδικά. Ταυτοχρόνως, χαρακτηρίζεται και ως προάγγελος των σημερινών ψηφιακών ρομποτικών, αφού η ποικιλία και η πληθώρα των κινήσεων, ακόμα και ταυτόχρονων, ήταν μεγάλη, με ενδεικτική την ευθύγραμμη πορεία με επιστροφή, τις κυκλικές κινήσεις, την κίνηση σε ορθογώνιο παραλληλόγραμμο, την ελικοειδή κίνηση, την ανεξάρτητη κίνηση τεσσάρων τροχών, το αυτόματο άναμμα φωτιάς, τις εκροές γάλακτος και κρασιού για σπονδές, καθώς και πολλές άλλες κινήσεις και ήχοι.

Εν κατακλείδι, τα αυτόματα του Ήρωνα, εκτός από το υψηλό επίπεδο τεχνολογίας, τον προγραμματισμό, τον έλεγχο της ενέργειας και τη λειτουργικότητα τους, αποτελούσαν πραγματικά έργα τέχνης, καλαισθησίας και αρμονίας, στοιχεία χαρακτηριστικά του αρχαιοελληνικού πνεύματος.

Πηγή. Βίντεο από εδώ. Μαθηματικοί τύποι από εδώ.

Advertisements