Αποκρυπτογράφηση της νέας τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στην Μέση Ανατολή

Αποκρυπτογράφηση της νέας τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στην Μέση Ανατολή

Η Τουρκία η οποία έως το 2011 αντιπροσώπευε δια του δόγματος της εξωτερικής της πολιτικής την θέση «μηδέν προβλήματα» με τους γείτονες, ξαφνικά βρέθηκε το 2011 στο προσκήνιο στην Μέση Ανατολή και στην πρώτη γραμμή των μεσανατολικών συγκρούσεων. Το έναυσμα για την αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας στην Μέση Ανατολή το έδωσε η «αραβική άνοιξη» του 2010/2011, τουτέστιν το νεοιμπεριαλιστικό άρμα της Ουάσιγκτον για την διάλυση της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και ανασύσταση της υπό σιωνιστική ηγεμονία. Η «αραβική άνοιξη» προσέφερε στην Τουρκία μια μοναδική ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει την αμφίθυμη πολιτική της  στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και να αναπροσαρμόσει την γεωστρατηγική της, παίρνοντας αναφανδόν μέρος υπέρ των εξεγερμένων σουνιτών μουσουλμάνων.

Η «αραβική άνοιξη» προσέφερε στην Τουρκία την ιστορική ευκαιρία, το ιστορικό κλειδί, να μετατρέψει την θεωρία του «ζωτικού χώρου» σε πράξη. Η «αραβική άνοιξη» των Αμερικανοσιωνιστών έγινε για την Άγκυρα από το 2011 η λυδία λίθος της εξωτερικής της πολιτικής. Η Άγκυρα άδραξε την ευκαιρία ελπίζοντας ότι η Τυνησία, η Λιβύη, η Αίγυπτος, η Συρία και το Ιράκ θα μετεξελιχθούν με τις επεμβάσεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ και με τους μισθοφόρους ισλαμοσυμμορίτες σε ισλαμικά-σουνιτικά θεοκρατικά κράτη ή κρατίδια στα οποία η Άγκυρα θα ασκούσε ηγεμονικό ρόλο.

Όμως μετά την επέμβαση της Ρωσίας τον Σεπτέμβριο του 2015 στην Συρία, οι πραγματικότητες επί του εδάφους άλλαξαν άρδην και η εμμονή της Τουρκίας για απόκτηση περιφερειακής δύναμης στην Μέση Ανατολή, μια εμμονή που την τύφλωνε από το 2011, παρασύρθηκε από την δίνη των γεγονότων και των διεθνών παραγόντων και εξελίξεων. Η Τουρκία προσπαθώντας να διαμορφώσει την Μέση Ανατολή με νεοοθωμανικά πρότυπα αποδείχθηκε ότι δεν είχε προετοιμαστεί για αυτό και αναγκάστηκε τελικά να πάρει τακτικές αποφάσεις οι οποίες εκ των πραγμάτων εκτόνωσαν την επιρροή της στην περιοχή. Οι εξελίξεις στις ειρηνευτικές συνομιλίες για την Συρία που πραγματοποιήθηκαν στην Αστάνα και θα συνεχιστούν στην Γενεύη σαφέστατα και προδικάζουν τον περιορισμένο ρόλο και την φθίνουσα επιρροή της Τουρκίας στην Μέση Ανατολή.

Η επιδίωξη της Τουρκίας να καταστεί μια περιφερειακή δύναμη στην Μέση Ανατολή αποδείχθηκε ότι είναι μια φανταστική και επιζήμια για την Άγκυρα και τον Ερντογάν επιχείρηση και ήρθε ο καιρός που η Τουρκία θα εγκαταλείψει αυτή την νεοοθωμανική άσκηση. Η Τουρκία βοηθώντας και συμμαχώντας με το Ισλαμικό Κράτος έχασε όλες τις ευκαιρίες να γίνει ένας σημαντικός παράγων στην περιοχή. Η συμμετοχή της στις ειρηνευτικές συνομιλίες για την λύση της συριακής κρίσης, μια συμμετοχή που έγινε ουσιαστικά με την άδεια της Ρωσίας,  και η περιορισμένης έκτασης στρατιωτική της επέμβαση εναντίον των ισλαμοσυμμοριτών στη βόρεια Συρία, μια προσχηματική επέμβαση της τελευταίας στιγμής, εντάσσονται στο επίπεδο ωφελιμιστικών κινήσεων εντυπωσιασμού και αντιπερισπασμού και αναπόφευκτα οδηγούν στην αναγκαστική επικύρωση εκ μέρους της Άγκυρας των όποιων αποτελεσμάτων των ειρηνευτικών συνομιλιών, αποτελέσματα τα οποία θα φέρουν την σφραγίδα της Δαμασκού, της Μόσχας και της Τεχεράνης.

Το μόνο που απομένει στην Τουρκία είναι να επιστρέψει στην θέση ενός «ειλικρινούς μεσολαβητή» για θέματα της Μέσης Ανατολής, αν και αυτό είναι επίσης ένα δύσκολο έργο δεδομένης της πρόσφατης ιστορίας. Αυτή είναι η μόνη θέση που θα μπορούσε πλέον να ευεργετήσει την τουρκική εξωτερική πολιτική, μια θέση η οποία θα μπορούσε να έχει σταθεροποιητική επίδραση στην περιοχή. Προς αυτή την κατεύθυνση προτρέπει την Άγκυρα η νέα διοίκηση του Λευκού Οίκου και την ενθαρρύνει να απεμπλακεί από την συριακή σύγκρουση και την προσπάθεια δημιουργίας προγεφυρώματος στην περιοχή αλ Μπαμπ με προφανή σκοπό την αποφυγή δημιουργίας κουρδικής αυτόνομης ζώνης στην βόρεια Συρία, κάτι που θα ήταν τεράστια απειλή για τα εθνικά συμφέροντα ασφαλείας της Τουρκίας.

Ακόμη όμως και αν η Τουρκία φιλοδοξήσει να γίνει «ειλικρινής μεσολαβητής» στις περιφερειακές συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής και να επανακάμψει στο δόγμα Νταβούτογλου «μηδέν προβλήματα» με τους γείτονες, οι σχέσεις της με τους Κούρδους όλης της περιοχής θα συνεχίσουν να είναι εξόχως προβληματικές. Οι Κούρδοι θα συνεχίσουν να απειλούν τα συμφέροντα της Τουρκίας τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της χώρας. Η Τουρκία με τους Κούρδους και την πιθανή δημιουργία ομοσπονδιακού κουρδικού κράτους στην βόρεια Συρία, ενώ ήδη υφίσταται στο Ιράκ αντίστοιχο κρατίδιο,  πληρώνει το τίμημα της απόφασης της να στραφεί μακριά από το δόγμα Νταβούτογλου το 2011 και σε λιγότερο από μια δεκαετία να καταστεί μια «μοναχική χώρα» της ευρύτερης Μέσης Ανατολής η οποία έχει προβλήματα με την Αίγυπτο, με την Τυνησία, με την Συρία, με το Ιράκ και με την διαλυμένη Λιβύη.

Σήμερα η εικόνα που εκπέμπει η Τουρκία στην Μέση Ανατολή είναι η χειρότερη από την ίδρυση του νεοτουρκικού κράτους το 1923. Η κακή εξωτερική πολιτική της Τουρκίας στην Μέση Ανατολή είναι πολύ πιθανό να συνεχιστεί και σίγουρα δεν θα είναι στρωμένη με ροδοπέταλα.

Γ. Λιναρδής

Advertisements